مسئولیت پذیری مهارتی حیاتی و بنیادین در رشد و شکوفایی کودکان است که از طریق روش های مختلف تربیتی و آموزشی قابل پرورش و تقویت می باشد. در دنیای پویای امروز، والدین همواره به دنبال راهکارهای مؤثر و کاربردی برای تربیت فرزندانی هستند که نه تنها در خانه، بلکه در اجتماع نیز فردی مستقل، توانمند و متعهد باشند. در این راهنما از شناخت، ما به بررسی عمیق نقش بازی به عنوان ابزاری قدرتمند برای آموزش و تقویت مسئولیت پذیری از طریق بازی در کودکان خواهیم پرداخت و راهنمایی های عملی و گام به گام برای والدین ارائه خواهیم کرد.
مسئولیت پذیری چیست و چرا برای کودکان مهم است؟
مسئولیت پذیری به زبان ساده یعنی قبول کردن وظایف، تعهدات و پاسخگو بودن نسبت به اعمال و نتایج آنها، چه مثبت و چه منفی. این مهارت به کودک کمک می کند تا از سنین پایین درک کند که هر عملی یک پیامد دارد و او در قبال انتخاب ها و کارهایش پاسخگو است. این شامل کارهای ساده ای مانند مرتب کردن اسباب بازی ها، انجام تکالیف مدرسه یا حتی مراقبت از یک گلدان کوچک می شود.
اهمیت مسئولیت پذیری برای کودکان فراتر از انجام وظایف روزمره است. این مهارت پایه و اساس خودکنترلی، نظم دهی به زندگی شخصی و توانایی تصمیم گیری درست را در آنها بنا می کند. کودکی که مسئولیت پذیر بار می آید، در مواجهه با چالش های زندگی کمتر دچار سردرگمی می شود و با اعتماد به نفس بیشتری برای حل مشکلات قدم برمی دارد.
پرورش مسئولیت پذیری در کودکان، بستر سازگاری و موفقیت آنها را در محیط های مختلف مانند مدرسه و اجتماع فراهم می آورد. این مهارت به آنها می آموزد که چگونه به تعهدات خود پایبند باشند و چگونه در تعاملات گروهی، نقش سازنده ای ایفا کنند. در درازمدت، این ویژگی به ایجاد شهروندانی مسئول و متعهد منجر خواهد شد که قادر به مشارکت فعال در جامعه هستند.
تاثیر مسئولیت پذیری بر رشد فردی و اجتماعی کودکان
کودک مسئول، اعتماد به نفس بیشتری دارد؛ چرا که با هر بار انجام موفقیت آمیز یک وظیفه، احساس کفایت و توانمندی در او تقویت می شود. این حس ارزشمندی، او را ترغیب می کند تا وظایف بزرگتر و چالش برانگیزتری را بپذیرد. همچنین مسئولیت پذیری مستقیماً به تقویت مهارت حل مسئله در کودکان کمک می کند. زمانی که کودک در انجام یک وظیفه با مشکلی روبرو می شود و مجبور به یافتن راه حل است، ذهن او برای تفکر خلاق و حل منطقی مسائل پرورش می یابد.
از نظر اجتماعی، مسئولیت پذیری نقش کلیدی در شکل گیری روابط سالم و مؤثر دارد. کودکی که مسئولیت پذیر است، در بازی های گروهی بهتر همکاری می کند، به حقوق دیگران احترام می گذارد و قواعد بازی را رعایت می کند. او می آموزد که چگونه به وعده های خود عمل کند و این صداقت و قابلیت اعتماد، زمینه ساز دوستی های پایدارتر و ارتباطات اجتماعی قوی تر خواهد بود. این مهارت ها به موفقیت تحصیلی و اجتماعی کودک نیز کمک شایانی می کنند، زیرا او یاد می گیرد که چگونه با همسالان و معلمان خود به طور مؤثر ارتباط برقرار کند و نقش خود را در یک تیم یا کلاس به خوبی ایفا کند.
چرا بازی ابزار مؤثری برای آموزش مسئولیت پذیری از طریق بازی است؟
بازی، زبان کودکانه است و دنیای کودکان را شکل می دهد. بر اساس رویکردهای نوین آموزشی که توسط مراجع معتبری همچون National Association for the Education of Young Children نیز تأیید شده است، از طریق بازی، کودکان نه تنها سرگرم می شوند، بلکه به طور ناخودآگاه مهارت های مختلف زندگی را می آموزند. بازی ها محیطی امن و بدون فشار را فراهم می کنند که در آن کودکان می توانند بدون ترس از شکست یا قضاوت، مسئولیت های مختلف را تجربه کرده و پیامدهای انتخاب هایشان را مشاهده کنند. این ویژگی بازی، آن را به ابزاری بی نظیر برای پرورش مسئولیت پذیری از طریق بازی تبدیل کرده است.
- ایجاد تجربه عملی پذیرفتن مسئولیت ها در محیطی امن و شاداب: در بازی، کودک می تواند نقش هایی را ایفا کند که در زندگی واقعی شاید به او سپرده نشود. مثلاً در نقش یک پزشک، مسئولیت سلامتی بیمار را بر عهده می گیرد یا در نقش یک آشپز، وظیفه آماده کردن غذا را انجام می دهد. این تجربیات شبیه سازی شده، به او کمک می کند تا حس مسئولیت پذیری را در یک فضای دلپذیر و بدون استرس تمرین کند. حتی اگر اشتباهی رخ دهد، فرصتی برای یادگیری و بهبود است، نه یک شکست جبران ناپذیر.
- تقویت مهارت های ارتباطی و همکاری از طریق بازی های گروهی: بسیاری از بازی ها نیازمند همکاری و ارتباط با دیگران هستند. در بازی های گروهی، کودکان مجبورند وظایف را تقسیم کنند، به نوبت بازی کنند، به نظرات یکدیگر گوش دهند و برای رسیدن به یک هدف مشترک با هم کار کنند. این تعاملات به طور طبیعی مسئولیت پذیری فرد را در قبال گروه و نقش خود در آن تقویت می کند. آن ها یاد می گیرند که عملکرد فردیشان بر نتیجه کلی تأثیرگذار است.
- ایجاد انگیزه درونی برای انجام وظایف در قالب بازی: وقتی یک وظیفه در قالب بازی ارائه می شود، کودکان کمتر آن را به عنوان یک کار اجباری می بینند و بیشتر به عنوان یک چالش جذاب یا بخشی از یک سرگرمی تلقی می کنند. این تغییر دیدگاه باعث می شود که انگیزه درونی برای انجام آن وظیفه در آن ها شکل گیرد. به جای اینکه والدین مجبور باشند دائماً کودک را برای انجام کارهای خانه یا تکالیف مدرسه ترغیب کنند، بازی می تواند این کار را به شکلی طبیعی و لذت بخش انجام دهد.
- تقویت تمرکز، برنامه ریزی و پیگیری وظایف در بازی های هدفمند: بسیاری از بازی ها به خصوص بازی های فکری، ساختنی یا استراتژیک، نیازمند تمرکز بالا، برنامه ریزی قبلی و پیگیری مراحل مختلف برای رسیدن به یک هدف نهایی هستند. مثلاً در یک بازی ساخت و ساز با لگو، کودک باید مراحل را از قبل تصور کند، قطعات را انتخاب کند و با حوصله آن ها را به هم وصل کند تا به نتیجه دلخواه برسد. این فرآیندها به طور مستقیم مهارت های برنامه ریزی و تعهد به اتمام یک کار را در کودک تقویت می کنند.
راهکارهای عملی پرورش مسئولیت پذیری کودکان از طریق بازی
پرورش مسئولیت پذیری در کودکان نیازمند صبر، خلاقیت و تداوم است. والدین می توانند با به کارگیری راهکارهای عملی زیر، از قدرت بازی برای تقویت این مهارت حیاتی استفاده کنند:
- انتخاب بازی های مشارکتی: بازی هایی را انتخاب کنید که کودک را ملزم به همکاری، تقسیم وظایف و پاسخگویی می کنند. بازی های رومیزی، بازی های تیمی و ساخت و سازهای گروهی مثال های خوبی هستند. در این بازی ها، هر عضو تیم نقشی دارد که باید آن را به درستی انجام دهد تا کل گروه موفق شود. مثلاً در بازی “سفر به جنگل”، هر بازیکن مسئول جمع آوری نوع خاصی از میوه است و همه باید همکاری کنند تا سبد میوه پر شود. این بازی ها به کودک می آموزند که وظایف فردی اش بر نتیجه کلی گروه تأثیر می گذارد و حس تعهد به گروه را در او تقویت می کند.
- تفویض وظایف به کودک: در قالب بازی های خانوادگی یا آموزشی به کودک مسئولیت های کوچکی بدهید و انجام آن را تشویق کنید. این وظایف باید متناسب با سن و توانایی کودک باشد. مثلاً می توانید بازی “کمک رسان کوچک” را راه بیندازید که در آن کودک مسئول مرتب کردن قفسه کتاب ها یا کمک به چیدن میز شام است. مهم است که این وظایف به شکلی جذاب و بازی گونه ارائه شوند تا کودک آن ها را به عنوان یک تکلیف خسته کننده نبیند. پس از انجام وظیفه، از او تشکر کنید و میزان تأثیر مثبت کارش را توضیح دهید تا حس مفید بودن در او تقویت شود.
- تشویق برنامه ریزی: بازی هایی که نیاز به هدف گذاری، زمان بندی و پیگیری دارند را انتخاب کنید تا کودک یاد بگیرد چگونه برنامه ریزی کند. ساختن یک برج لگو بسیار بلند، کاشتن یک دانه و مراقبت از آن یا حتی برنامه ریزی برای یک پیک نیک کوچک می تواند فرصت های خوبی برای آموزش برنامه ریزی باشد. از او بپرسید: “اولین قدم برای ساختن این برج چیه؟”، “برای اینکه گیاهت رشد کنه، هر روز باید چیکار کنی؟”. این سوالات او را به فکر کردن در مورد مراحل و پیامدهای تصمیماتش تشویق می کند و مهارت برنامه ریزی را در او تقویت می نماید.
- بازخورد مثبت و سازنده: هنگام بازی، بازخوردهای تشویق آمیز و راهنمایانه دهید تا کودک بداند مسئولیت پذیری چه اهمیت و نتیجه ای دارد. به جای گفتن “آفرین”، بگویید: “خیلی خوب اسباب بازی ها رو سر جاشون گذاشتی، حالا دیگه هیچکس زمین نمی خوره و اتاق هم چقدر مرتب شده!” این نوع بازخورد، نتیجه مثبت عمل مسئولانه کودک را به او نشان می دهد. اگر کودک اشتباهی کرد، به جای سرزنش، او را راهنمایی کنید که چگونه می تواند بهتر عمل کند. مثلاً: “می دونم سخته که همه قطعات پازل رو پیدا کنی، شاید اگه اول لبه ها رو بچینی، راحت تر باشه.”
- ایجاد شرایط یادگیری از شکست: کودکان را ترغیب کنید در بازی ها اشتباه کنند و سپس مسئولیت اصلاح آن را به عهده بگیرند و آسیب پذیری را تجربه کنند. بازی ها بهترین بستر برای این یادگیری هستند. اگر برج لگویش افتاد، به جای اینکه شما آن را بسازید، از او بپرسید: “حالا چطور می تونی دوباره بسازیش؟ چه چیزی رو میتونی تغییر بدی که این بار محکم تر باشه؟” این کار به کودک می آموزد که اشتباه کردن بخشی طبیعی از فرآیند یادگیری است و مهم تر از اشتباه، پذیرفتن مسئولیت آن و تلاش برای جبران یا یادگیری از آن است. این رویکرد انعطاف پذیری و مقاومت در برابر مشکلات را در کودک افزایش می دهد.
نمونه بازی های مناسب برای تقویت مسئولیت پذیری کودکان
پرورش مسئولیت پذیری نیازمند بازی های خاصی نیست، بلکه بیشتر به چگونگی اجرای بازی ها و نقش والدین در آن بستگی دارد. با این حال، برخی بازی ها به طور طبیعی بستر مناسب تری برای تقویت این مهارت فراهم می کنند:
- بازی های گروهی با تقسیم نقش های مشخص مثل بازی های تیمی: بازی هایی مانند “بازی فروشگاه”، “بازی آشپزی”، “بازی خانه سازی” یا حتی بازی های تیمی ورزشی ساده. در “بازی فروشگاه”، یک نفر نقش فروشنده (مسئول قیمت گذاری و نگهداری کالاها) و دیگری نقش مشتری (مسئول انتخاب درست و پرداخت) را بر عهده می گیرد. این تقسیم نقش ها، هر کودک را ملزم به ایفای مسئولیت خاص خود برای پیشبرد بازی می کند.
- بازی های نقش آفرینی که کودک باید نقش یک فرد مسئول در موقعیت های مختلف را اجرا کند: این بازی ها به کودک امکان می دهند تا در نقش یک آتش نشان، یک معلم، یک دکتر یا یک مهندس قرار بگیرد و با مسئولیت های مربوط به آن نقش آشنا شود. مثلاً در نقش “معلم”، باید وسایل کلاس را مرتب کند، به دانش آموزان (عروسک ها یا والدین) درس بدهد و نظم کلاس را حفظ کند. این بازی ها، همدلی و درک مسئولیت پذیری در قبال دیگران را نیز تقویت می کنند.
- بازی های مدیریت خانه یا مدرسه کوچک: این بازی ها معمولاً شامل مدیریت منابع، برنامه ریزی و تصمیم گیری هستند. مثلاً یک بازی که در آن کودک مسئول مدیریت یک مزرعه کوچک است و باید تصمیم بگیرد چه بذری بکارد، کی آبیاری کند و چطور از محصولات مراقبت کند. این بازی ها به او حس مالکیت و تأثیرگذاری بر یک محیط را می دهند و مهارت های برنامه ریزی بلندمدت را تقویت می کنند.
- پازل و بازی های هدفمند با ضرورت پیگیری و اتمام وظیفه: از پازل های پیچیده و ساختنی های لگو گرفته تا بازی های فکری که دارای چندین مرحله هستند و باید برای رسیدن به هدف نهایی تمام مراحل را به دقت دنبال کرد. این بازی ها به صبر، تمرکز و پشتکار نیاز دارند. کودک می آموزد که برای اتمام یک کار، باید متعهد به پیگیری آن باشد و تسلیم نشود.
| نام بازی | ویژگی مهم وابسته به مسئولیت پذیری |
|---|---|
| بازی تیمی «بازسازی شهر» | در این بازی، کودکان به گروه های کوچک تقسیم می شوند و هر گروه مسئول بخش خاصی از شهر (مثلاً فضای سبز، ساختمان ها، جاده ها) است. این بازی نیازمند تقسیم وظایف، همکاری بین گروه ها و پاسخگو بودن هر عضو به نقش محوله اش برای تکمیل پروژه بازسازی است. |
| بازی نقش آفرینی «مدیر پروژه» | کودک در نقش یک مدیر پروژه قرار می گیرد که مسئول برنامه ریزی برای ساخت یک پروژه (مانند ساختن یک قلعه با وسایل خانه) است. او باید مراحل را مشخص کند، منابع (وسایل) را مدیریت کند، به دیگران (والدین یا خواهر و برادر) وظایف محول کند و پیگیر پیشرفت کار باشد. در این بازی، کودک پیامدهای تصمیمات و عدم پیگیری خود را مستقیماً تجربه می کند. |
| پازل های مرحله ای | پازل های پیچیده و چند مرحله ای یا مجموعه های ساختنی بزرگ مانند لگو، نیازمند تمرکز بالا، پشتکار و اتمام مسئولیت به شکل کامل هستند. کودک می آموزد که برای رسیدن به تصویر نهایی یا ساختن شیء مورد نظر، باید تمام مراحل را با دقت و حوصله دنبال کند و مسئولیت تکمیل کار را بر عهده بگیرد. |
تاثیر مسئولیت پذیری کودکان بر زندگی خانوادگی و اجتماعی
مسئولیت پذیری کودکان نه تنها به رشد فردی آن ها کمک می کند، بلکه تأثیرات عمیقی بر پویایی خانواده و تعاملات اجتماعی آن ها دارد. در یک خانواده، زمانی که کودکان مسئولیت پذیر هستند، بار وظایف روزمره به طور عادلانه تر تقسیم می شود که این خود به افزایش همدلی و کاهش تنش بین اعضای خانواده منجر می گردد. کودکی که درک می کند کمک های کوچک او به نظم و آرامش خانه کمک می کند، احساس ارزشمندی و مشارکت فعال بیشتری خواهد داشت.
این مهارت در زندگی اجتماعی نیز به سرعت خود را نشان می دهد. کودکانی که در خانه مسئولیت پذیر هستند، در محیط مدرسه نیز به احتمال زیاد وظایف تحصیلی و اجتماعی خود را به خوبی انجام می دهند؛ در فعالیت های گروهی مشارکت فعال دارند، به وعده های خود عمل می کنند و به حقوق دوستان و همسالان خود احترام می گذارند. این توانایی در پذیرش مسئولیت ها، پایه و اساس روابط دوستانه پایدار، موفقیت تحصیلی و در نهایت، مشارکت فعال و سازنده در جامعه بزرگتر را فراهم می آورد و به آنها کمک می کند تا در بزرگسالی شهروندانی متعهد و مؤثر باشند.
نقش والدین در حمایت و تقویت مسئولیت پذیری کودکان
نقش والدین در پرورش مسئولیت پذیری کودکان، کلیدی و غیرقابل انکار است. والدین با ایجاد یک محیط خانوادگی مثبت و تشویقی، اولین و مهم ترین الگوهای رفتار مسئولانه برای فرزندان خود هستند. این شامل موارد زیر می شود:
- ایجاد محیطی مثبت و تشویقی: به جای تمرکز بر اشتباهات، بر تلاش ها و پیشرفت های کودک تأکید کنید. محیطی امن فراهم کنید که کودک بدون ترس از شکست، بتواند مسئولیت های جدید را امتحان کند. تشویق های کلامی و نشان دادن قدردانی، حس ارزشمندی را در کودک تقویت می کند.
- نمونه سازی رفتار مسئولیت پذیر: کودکان بیشتر از طریق مشاهده و تقلید یاد می گیرند. وقتی والدین خودشان به وعده هایشان عمل می کنند، کارهای خانه را منظم انجام می دهند و در قبال اعمالشان پاسخگو هستند، کودک به طور طبیعی این الگوها را درونی می کند. اگر خودتان به قول خود عمل نمی کنید، انتظار مسئولیت پذیری از کودک منطقی نیست.
- حمایت عاطفی و فراهم کردن استقلال: به کودک اجازه دهید که اشتباه کند و از اشتباهاتش درس بگیرد، در عین حال، حمایت عاطفی لازم را برای عبور از چالش ها به او ارائه دهید. اجازه دهید انتخاب هایی متناسب با سنش داشته باشد و پیامدهای آن انتخاب ها را تجربه کند. مثلاً اگر اسباب بازی هایش را جمع نکرد، بازی بعدی را از دست بدهد. این استقلال در تصمیم گیری، به همراه راهنمایی های شما، مسئولیت پذیری او را تقویت می کند.
چگونه مجله شناخت می تواند در این مسیر همراه والدین باشد؟
مجله شناخت با هدف توانمندسازی والدین در مسیر تربیت فرزندان آگاه، توانا و مسئول، همواره در کنار شماست. ما با ارائه مقالات تخصصی و در عین حال کاربردی، مبتنی بر آخرین یافته های روانشناسی کودک و رویکردهای نوین آموزشی، تلاش می کنیم تا منابع معتبری را در اختیار شما قرار دهیم.
در مجله شناخت، شما می توانید راهنمایی های جامع و گام به گام در مورد انواع بازی های تربیتی، نحوه مدیریت چالش های رفتاری کودکان، تقویت مهارت های زندگی و راهکارهای عملی برای پرورش ویژگی های مثبت شخصیتی مانند مسئولیت پذیری بیابید. ما با معرفی بازی های مناسب، ارائه مثال های واقعی و پیشنهاداتی که به راحتی در محیط خانه قابل اجرا هستند، به شما کمک می کنیم تا فرزندانی مستقل، متعهد و خوشحال تربیت کنید.
پرسش های متداول مسئولیت پذیری از طریق بازی
مسئولیت پذیری کودک از چه سنی شروع می شود؟
پرورش مسئولیت پذیری از سنین بسیار پایین، حتی از دوران نوپایی (حدود ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی) آغاز می شود. در این سن، کودکان می توانند کارهای ساده ای مانند قرار دادن اسباب بازی ها در سبد، کمک به جمع کردن قاشق و چنگال از روی میز یا انداختن پوشک کثیف در سطل را انجام دهند. مهم است که وظایف متناسب با سن و توانایی کودک باشد و به تدریج با رشد او، مسئولیت ها پیچیده تر شوند. مثلاً در سنین ۴ تا ۵ سالگی می توانند در چیدن میز شام کمک کنند یا لباس های کثیف خود را در سبد لباسشویی بگذارند و در سنین ۶ تا ۷ سالگی می توانند مسئولیت مرتب کردن تخت خواب خود یا آماده کردن کوله پشتی مدرسه را بر عهده بگیرند. کلید موفقیت، شروع زود هنگام و تداوم است.
چگونه بازی می تواند باعث تقویت مسئولیت پذیری شود؟
بازی با ایجاد یک محیط امن و لذت بخش، بستری ایده آل برای تقویت مسئولیت پذیری فراهم می کند. در بازی ها، کودکان می توانند بدون ترس از عواقب جدی، نقش های مختلف را تجربه کنند و پیامدهای اعمال خود را مشاهده کنند. بازی های گروهی همکاری و تقسیم وظایف را آموزش می دهند، بازی های نقش آفرینی حس تعهد به یک نقش را تقویت می کنند و بازی های هدفمند، پشتکار و برنامه ریزی را پرورش می دهند. این تجربیات عملی در قالب بازی، به صورت ناخودآگاه درونی شده و به مسئولیت پذیری کودک در زندگی واقعی کمک می کنند. از آنجا که بازی با لذت همراه است، کودک انگیزه ای درونی برای انجام وظایف پیدا می کند که این امر بسیار مؤثرتر از اجبار یا پاداش های بیرونی است.
بهترین بازی ها برای پرورش مسئولیت پذیری کدام اند؟
بهترین بازی ها آن هایی هستند که فرصت های عملی برای تمرین مسئولیت پذیری ایجاد می کنند، نه لزوماً بازی های خاص و گران قیمت. بازی های نقش آفرینی (مانند معلم بازی، دکتربازی، فروشنده بازی)، بازی های رومیزی و کارتی که نیاز به نوبت گرفتن و رعایت قوانین دارند، بازی های ساختنی (لگو، پازل های پیچیده) و بازی های گروهی که نیاز به همکاری و تقسیم وظایف دارند (مانند بازی های تیمی ساده یا ساخت یک قلعه مشترک) همگی عالی هستند. حتی تبدیل کارهای خانه به یک بازی (مثل “مسابقه جمع کردن اسباب بازی ها”) می تواند بسیار مؤثر باشد. مهم تر از نوع بازی، چگونگی تعامل والدین با کودک در طول بازی و فراهم کردن فرصت هایی برای پذیرش مسئولیت و یادگیری از تجربه است.
چطور به کودک در پذیرش اشتباهات کمک کنیم؟
کمک به کودک در پذیرش اشتباهات، گامی حیاتی در پرورش مسئولیت پذیری است. اولین قدم، عادی سازی اشتباه است؛ به کودک نشان دهید که اشتباه کردن بخشی طبیعی از فرآیند یادگیری است و همه اشتباه می کنند، حتی بزرگسالان. خودتان هم اشتباهاتتان را بپذیرید و نشان دهید که چگونه مسئولیت آن را بر عهده می گیرید. به جای سرزنش یا خشمگین شدن، بر راه حل و یادگیری تمرکز کنید. از او بپرسید: “حالا چطور می تونیم این مشکل رو حل کنیم؟” یا “چه چیزی از این اتفاق یاد گرفتی که دفعه بعد تکرار نکنی؟” به او کمک کنید تا مسئولیت جبران یا اصلاح اشتباه را بپذیرد، نه اینکه صرفاً احساس گناه کند. تشویق او به فکر کردن درباره پیامدهای اشتباه و ارائه راه حل های عملی، حس توانمندی و مسئولیت پذیری را در او تقویت می کند.
چگونه میتوان مسئولیت پذیری کودک را در مدرسه و خانه هماهنگ کرد؟
هماهنگی بین خانه و مدرسه برای تقویت مسئولیت پذیری کودک از اهمیت بالایی برخوردار است. این هماهنگی نیازمند ارتباط باز و منظم بین والدین و معلمان است. والدین باید از مسئولیت هایی که کودک در مدرسه دارد (مانند انجام تکالیف، نگه داشتن وسایل شخصی، مشارکت در فعالیت های کلاسی) آگاه باشند و معلمان نیز باید از کارهای خانگی که کودک مسئولیت آن را بر عهده دارد، اطلاع داشته باشند. ایجاد انتظارات مشابه در هر دو محیط و تقویت متقابل عادات مسئولانه، تأثیرگذاری بیشتری خواهد داشت. مثلاً اگر کودک در مدرسه یاد می گیرد که وسایلش را مرتب کند، در خانه نیز باید همین انتظار را داشت. تشویق به برنامه ریزی برای تکالیف مدرسه، فراهم کردن فضای مناسب برای مطالعه و مشارکت در فعالیت های اجتماعی مدرسه، همگی به هماهنگی و تقویت مسئولیت پذیری در ابعاد مختلف زندگی کودک کمک می کنند.
